ماشین ظرفشویی چطور ظرف‌ها را می‌شوید و خشک می‌کند؟

ماشین ظرفشویی آب گرم و مواد شوینده را با فشار روی ظرف‌ها می‌پاشد و سپس آن‌ها را خشک می‌کند. این مقاله بخش‌های داخلی دستگاه، علت تمیز نشدن ظرف‌ها، مصرف آب و برق، چیدمان درست، تمیزکاری و نگهداری، روش گرم کردن و خشک کردن، چیزهایی که نباید شسته شوند، نشانه‌های نیاز به تعمیر و نکته‌های ایمنی را توضیح می‌دهد.

۱. ماشین ظرفشویی چطور ظرف‌ها را می‌شوید؟

ماشین ظرفشویی مجموعه‌ای از آب، مواد شوینده، گرما و فشار است. آب از منبع خانه وارد دستگاه می‌شود، گرم می‌شود و با پمپ به بازوهای چرخان می‌رسد. این بازوها آب را با فشار روی ظرف‌ها می‌پاشند و آلودگی را از سطح جدا می‌کنند.

برخلاف شست‌وشوی دستی، آب در دستگاه چندین بار بازیافت می‌شود. آب شست‌وشوی اصلی پس از عبور از صافی، دوباره به کار می‌رود و تنها در مراحل پایانی با آب تازه جایگزین می‌شود. همین موضوع باعث می‌شود مصرف آب دستگاه در هر دوره، از شست‌وشوی دستی زیر شیر باز کمتر باشد.

مواد شویندهٔ ماشین ظرفشویی با شویندهٔ دستی فرق دارند. آن‌ها آنزیم دارند که پروتئین و نشاسته را می‌شکنند، مواد قلیایی دارند که چربی را حل می‌کنند و ماده‌ای برای جلوگیری از رسوب آهک در آب سخت. شویندهٔ دستی کف زیادی می‌سازد و برای این دستگاه مناسب نیست.

«ماشین ظرفشویی جادو نمی‌کند؛ فقط آب گرم، شویندهٔ درست و فشار را در زمان مناسب کنار هم می‌گذارد.»

نمک و مایع جلادهنده دو کمک دیگرند. نمک، آب سخت را نرم می‌کند تا رسوب آهکی روی ظرف و المنت نماند و مایع جلادهنده کشش سطحی آب را کم می‌کند تا آب از سطح ظرف‌ها بلغزد و لکه نماند. دربارهٔ رفتار آب روی سطح، مایع‌ها چطور جاری می‌شوند نکته‌های مفیدی دارد.

۲. داخل ماشین ظرفشویی چه بخش‌هایی وجود دارد؟

بخش‌های اصلی عبارت‌اند از پمپ آب، بازوهای پاشنده، المنت یا مبدل گرم‌کننده، شیر برقی ورودی، شیر اطمینان سرریز و صافی. پمپ، آب را با فشار به بازوها می‌فرستد و همان پمپ در مرحلهٔ تخلیه، آب کثیف را بیرون می‌برد. هر بخش وظیفهٔ مشخصی دارد.

بازوهای پاشنده باید آزاد بچرخند. اگر ظرفی بلند جلوی آن‌ها را بگیرد یا مواد غذایی خشک‌شده در سوراخ‌هایشان گیر کند، آب یکنواخت پخش نمی‌شود و ظرف‌ها لکه‌دار می‌مانند. این یکی از رایج‌ترین علت‌های شست‌وشوی ناقص است و با یک بازبینی ساده برطرف می‌شود.

صافی، ذرات غذا را نگه می‌دارد تا پمپ آسیب نبیند و آب بازیافتی تمیزتر باشد. صافی‌های مسدود باعث می‌شوند آب کثیف دوباره روی ظرف‌ها بپاشد و بوی بد ایجاد شود. تمیز کردن دوره‌ای صافی، ساده‌ترین کار نگهداری این دستگاه است.

شیر اطمینان سرریز وظیفهٔ ایمنی دارد. اگر سطح آب از حد مجاز بالا برود، این شیر مانع سرریز شدن آب به بیرون می‌شود. خرابی آن می‌تواند به نشت آب و آسیب به کابینت منجر شود. در صورت دیدن آب زیر دستگاه، پیش از هر کاری شیر آب ورودی را ببندید و دستگاه را از برق جدا کنید.

۳. چرا ظرف‌ها گاهی تمیز نمی‌شوند؟

شایع‌ترین علت، چیدمان نامناسب است. ظرف‌ها نباید روی هم قرار بگیرند و باید طوری چیده شوند که آب به همهٔ سطوح برسد. کاسه‌ها و لیوان‌ها بهتر است دهانه‌شان رو به پایین باشد. قاشق و چنگال باید جدا از هم در سبد قرار گیرند تا آب میان آن‌ها جریان یابد.

علت دوم، مسدود بودن بازوهای پاشنده یا صافی است. سوراخ‌های بازو را با آب و یک سنجاق نازک باز کنید و صافی را زیر آب بشویید. اگر پس از این کار هم مشکل ادامه داشت، احتمالاً پمپ ضعیف شده یا المنت گرم نمی‌کند و دستگاه به سرویس نیاز دارد.

علت سوم، انتخاب برنامهٔ نامناسب است. برای ظرف‌های چرب، برنامهٔ کوتاه و آب سرد کافی نیست. برای ظرف‌های حساس و شیشه‌های نازک، برنامهٔ ملایم و دمای پایین‌تر مناسب‌تر است. خواندن دفترچهٔ دستگاه، از آزمون‌وخطا جلوگیری می‌کند و عمر ظرف‌ها را بیشتر می‌سازد.

علت چهارم، کم بودن نمک یا تمام شدن مایع جلادهنده است. در مناطقی که آب سخت است، بی‌توجهی به نمک باعث رسوب سفید روی ظرف می‌شود. سختی آب در ایران در مناطق مختلف متفاوت است و همین موضوع نیاز به نمک را تغییر می‌دهد. برای اطلاع از اثر املاح آب، خواص عجیب آب توضیح می‌دهد.

۴. آب و برق مصرفی ماشین ظرفشویی چقدر است؟

مصرف هر دوره به مدل، اندازه و برنامه بستگی دارد و نمی‌توان یک عدد برای همه گفت. دستگاه‌های کم‌مصرف با حسگر کدری آب، مقدار آب و زمان را تنظیم می‌کنند. برچسب انرژی دستگاه راهنمای بهتری از حدس و گمان است. برای برآورد هزینه، باید توان دستگاه و قیمت برق را دانست و بازهٔ تخمینی را پذیرفت. برنامهٔ زیر هزینهٔ تقریبی برق یک دوره را با عددهای نمونه نشان می‌دهد.

tan = 1.2      # کیلووات، نمونه
saat = 1.5     # ساعت کار در یک دوره
tariff = 3000  # ریال برای هر کیلووات‌ساعت، نمونه
kwh = tan * saat
print(round(kwh, 2), round(kwh * tariff))
# 1.8 5400

بیشترین مصرف برق در مرحلهٔ گرم کردن آب است. اگر آب ورودی از قبل گرم باشد، مصرف کمتر می‌شود. برخی دستگاه‌ها امکان اتصال به آب گرم خانه را دارند، ولی همهٔ مدل‌ها برای آن طراحی نشده‌اند و باید دفترچه را بررسی کرد. گرمای بالای آب ورودی می‌تواند به بخش‌های داخلی آسیب بزند.

در مقایسه با شست‌وشوی دستی، نتیجه به روش شست‌وشو بستگی دارد. اگر کسی زیر شیر باز و با آب گرم، هر ظرف را جدا بشوید، مصرف آب و انرژی او می‌تواند بیشتر از یک دورهٔ کامل ماشین باشد. اما شست‌وشوی دستی با تشت و آب کم، ممکن است کم‌مصرف‌تر باشد. مقایسه بدون در نظر گرفتن روش، دقیق نیست.

برای کاهش مصرف، دستگاه را پر و به‌طور کامل استفاده کنید. شست‌وشوی نصفه، آب و انرژی را هدر می‌دهد. برنامهٔ اقتصادی برای ظرف‌های معمولی کافی است و پیش‌شویی دستی زیر شیر باز، معمولاً لازم نیست. پاک کردن تکه‌های بزرگ غذا با دستمال کافی است. عددهای نمونه باید با تعرفهٔ روز جایگزین شوند و دلیل تفاوت زیاد مصرف برق لوازم خانه در وات، آمپر و کیلووات‌ساعت آمده است.

۵. چطور ظرف‌ها را درست بچینیم؟

ظرف‌های بزرگ را در قفسهٔ پایین بگذارید و ظرف‌های سبک مثل لیوان و کاسهٔ پلاستیکی را در قفسهٔ بالا. قفسهٔ پایین فشار آب بیشتری دارد و برای قابلمه و ماهیتابه مناسب‌تر است. قرار دادن ظرف سنگین در قفسهٔ بالا می‌تواند به قفسه آسیب بزند و آب را قطع کند.

همهٔ ظرف‌ها باید رو به مرکز یا سمت پایین قرار بگیرند تا آب به سطح داخلی برسد و در ته ظرف جمع نشود. ظرف‌های عمیق را کج بگذارید. قاشق و چنگال را با دستهٔ رو به بالا یا پایین، بر پایهٔ طراحی سبد، قرار دهید، ولی نباید در هم گره بخورند.

ظرف‌های تفلون با پوشش آسیب‌دیده و چاقوی تیز بهتر است دستی شسته شوند. پوشش تفلون ممکن است با فشار آب و گرمای زیاد آسیب ببیند و تیغهٔ چاقو در تماس با ظرف‌های دیگر کند شود. قابلمهٔ مسی و آلومینیومی خام هم ممکن است تغییر رنگ بدهند.

ظرف‌های چوبی، تختهٔ برش و لیوان‌های دست‌ساز با رنگ حساس نباید در دستگاه شسته شوند، چون آب گرم و رطوبت طولانی به آن‌ها آسیب می‌زند. برای این موارد، شست‌وشوی دستی با آب گرم و مایع ملایم مناسب‌تر است. اصول ایمنی غذا در دمای ایمن گوشت و مرغ هم نکته‌های مرتبطی دارد.

۶. ماشین ظرفشویی را چطور تمیز و نگهداری کنیم؟

صافی را هر چند روز یک‌بار و پس از هر وعدهٔ سنگین بشویید. باقی‌ماندهٔ غذا در صافی، هم بو می‌دهد و هم کارایی شست‌وشو را کم می‌کند. با دستمال نمدار لبهٔ در و لاستیک دور آن را پاک کنید تا کپک و بوی ماندگی شکل نگیرد.

هر ماه، یک دورهٔ تمیزکاری با ظرف خالی و مقدار مناسب پاک‌کنندهٔ مخصوص ماشین ظرفشویی اجرا کنید. این کار چربی و رسوب را از لوله‌ها و بازوها جدا می‌کند. در مناطق با آب سخت، این دوره را بیشتر تکرار کنید. سرکه به‌تنهایی برای همهٔ بخش‌ها مناسب نیست و در استفادهٔ زیاد می‌تواند به لاستیک‌ها آسیب بزند.

درز لاستیکی در، بخش حساسی است. آن را با پارچهٔ نمدار تمیز کنید و از مواد روغنی سنگین پرهیز کنید. اگر لاستیک ترک خورد یا سفت شد، آب از در نشت می‌کند و باید تعویض شود. تعویض آن کار سختی نیست، ولی به مدل دقیق دستگاه وابسته است.

سطح بیرونی را با پارچهٔ نمدار و شویندهٔ ملایم پاک کنید و از پودر ساینده استفاده نکنید. پنل کنترل را هرگز با آب اسپری نکنید. اگر دستگاه بوی بد می‌دهد و با تمیزکاری برطرف نمی‌شود، ممکن است در لولهٔ تخلیه یا صافی مشکلی باشد و بررسی فنی لازم شود.

۷. ماشین ظرفشویی چطور آب را گرم و ظرف‌ها را خشک می‌کند؟

بیشتر دستگاه‌ها المنت برقی دارند که آب را تا دمای برنامه گرم می‌کند. برخی مدل‌ها مبدل گرمایی دارند که راندمان بالاتری می‌دهد و برخی با پمپ حرارتی کار می‌کنند. روش گرم کردن بر مصرف برق اثر مستقیم دارد و در برچسب انرژی لحاظ می‌شود.

در مرحلهٔ خشک‌کردن، دو روش رایج وجود دارد. روش گرمایی با گرم کردن هوا و سطح ظرف‌ها کار می‌کند و روش دیگر با مایع جلادهنده و باز شدن خودکار در، رطوبت را بیرون می‌دهد. در روش دوم، آب از سطح ظرف‌ها می‌غلتد و بخار خارج می‌شود.

مایع جلادهنده با کاهش کشش سطحی آب، از تشکیل قطره و لکه جلوگیری می‌کند. بدون آن، آب روی سطح می‌ماند و پس از خشک شدن، لکهٔ سفید و کدری می‌گذارد. مقدار آن را می‌توان در بیشتر دستگاه‌ها تنظیم کرد و برای آب سخت، مقدار بیشتری لازم است.

خشک شدن کامل در دستگاه‌هایی که در بسته می‌مانند، سخت‌تر است. پس از پایان برنامه، کمی صبر کنید و سپس در را نیمه‌باز بگذارید تا رطوبت خارج شود. همین کار ساده، از بوی ماندگی جلوگیری می‌کند و عمر لاستیک در را بیشتر می‌سازد.

۸. چه چیزهایی را نباید در ماشین ظرفشویی گذاشت؟

ظرف‌های چوبی، قاشق چوبی و تختهٔ برش با آب گرم و رطوبت، ترک می‌خورند و تغییر شکل می‌دهند. چاقوی تیز و ابزار برنده هم در دستگاه، لبه‌شان آسیب می‌بیند و ممکن است به ظرف‌های دیگر ضربه بزنند. این‌ها را با دست و به‌سرعت بشویید.

برخی پلاستیک‌ها در دمای بالا تاب می‌خورند یا تغییر شکل می‌دهند. ظرف‌های یک‌بارمصرف، در ظرف‌های حساس و بعضی اسباب‌بازی‌های پلاستیکی نباید در دستگاه شسته شوند. اگر ظرفی علامت مناسب بودن برای ماشین ظرفشویی ندارد، بهتر است دستی شسته شود.

ظرف‌های مسی، آلومینیومی یا با پوشش نقره ممکن است تغییر رنگ بدهند یا با مواد شوینده واکنش نشان دهند. ظرف‌های دست‌ساز با رنگ حساس و لعاب ترک‌خورده هم در آب گرم و مواد قلیایی آسیب می‌بینند. برای این موارد، شست‌وشوی ملایم دستی مناسب‌تر است.

ظرف‌هایی که تکهٔ بزرگ غذا در آن‌ها مانده یا چسبیده و سوخته است، بهتر است پیش از قرار دادن در دستگاه کمی خیس بخورند. تکه‌های بزرگ را دور بریزید و هرگز در فاضلاب نریزید، چون لوله را می‌بندند. راه‌حل گرفتگی لوله در باز کردن گرفتگی سینک آمده است.

۹. چه زمانی باید سراغ تعمیرکار رفت؟

نشتی آب از زیر دستگاه، صدای غیرعادی پمپ، گرم نشدن آب و شست‌وشوی نامنظم از نشانه‌هایی است که بررسی فنی می‌خواهند. پیش از تماس با تعمیرکار، شیر آب ورودی را ببندید و دستگاه را از برق جدا کنید. این دو کار از خسارت بیشتر جلوگیری می‌کند.

بعضی مشکل‌ها با کارهای ساده حل می‌شوند: تمیز کردن صافی، باز کردن سوراخ بازوها، پر کردن نمک، انتخاب برنامهٔ درست و آزاد کردن مسیر بازوها. اگر پس از این‌ها مشکل باقی ماند، دستکاری بیشتر ممکن است آسیب را بیشتر کند. دستگاه در دورهٔ گارانتی بهتر است فقط توسط نمایندگی رسمی باز شود.

خطای نمایشگر دستگاه را با دفترچه مقایسه کنید. بعضی کدها مثل خطای ورودی آب یا خطای تخلیه، راه‌حل ساده دارند. برخی دیگر به قطعهٔ معیوب اشاره می‌کنند. نگه داشتن دفترچه در دسترس، اولین گام درست برای هر خطاست.

برای پیشگیری، سالی یک‌بار سرویس دوره‌ای و بازرسی شیلنگ‌ها را در نظر بگیرید. شیلنگ ورودی کهنه می‌تواند ناگهان پاره شود و آب زیادی را وارد آشپزخانه کند. اگر در نزدیکی پریز یا کابل آب دیدید، فوراً برق را از تابلو قطع کنید.

۱۰. نکته‌های ایمنی و صرفه‌جویی در استفادهٔ روزمره

پیش از روشن کردن دستگاه، مطمئن شوید در دستگاه محکم بسته است و هیچ ظرفی از قفسه بیرون نزده است. ظرف بیرون‌زده می‌تواند بازوی پاشنده را بشکند. همچنین انگشتان و اشیای کوچک را از داخل دستگاه بیرون نگه دارید، چون لبه‌های قفسه تیزند.

دستگاه را به پریز دارای اتصال زمین متصل کنید و از سه‌راهی و سیم رابط طولانی پرهیز کنید. آب و برق در آشپزخانه کنار هم خطرناک‌اند و اتصال زمین در این‌جا نقش مهمی دارد. اصول آن در سیم‌کشی ساختمان توضیح داده شده است.

شوینده و نمک را دور از دسترس کودکان نگه دارید. این مواد قلیایی‌اند و خوردن یا پاشیدن آن‌ها در چشم خطرناک است. اگر شوینده به چشم رفت، با آب فراوان بشویید و به پزشک مراجعه کنید. در صورت بلعیدن، با ۱۱۵ تماس بگیرید و بستهٔ محصول را همراه داشته باشید.

برای صرفه‌جویی، دستگاه را کامل پر کنید، از برنامهٔ اقتصادی استفاده کنید و در صورت امکان با برق شبانه بشویید. این کارها ساده‌اند و در طول سال اثر محسوسی بر قبض می‌گذارند. خلاصهٔ همین توصیه‌ها در نکته‌های زیر آمده است.

• دستگاه را کامل پر کنید، نه نیمه
• برنامهٔ اقتصادی را برای ظرف‌های معمولی انتخاب کنید
• نمک و جلادهنده را به‌موقع پر کنید
• شوینده را از دسترس کودکان دور نگه دارید

۱۱. چرا لیوان‌ها و بشقاب‌های شیشه‌ای گاهی کدر می‌شوند؟

کدری شیشه معمولاً از رسوب املاح آب است. وقتی آب سخت در مرحلهٔ آبکشی نهایی استفاده شود، کلسیم و منیزیم روی سطح می‌مانند و پس از تبخیر آب، لایهٔ نازک سفیدی می‌سازند. این لایه در ابتدا سطحی است و با تمیزکاری مناسب برطرف می‌شود.

علت دیگر، خوردگی شیشه در شست‌وشوی مکرر با آب بسیار گرم و شویندهٔ قوی است. در این حالت، سطح شیشه به‌تدریج ناهموار می‌شود و کدری دیگر سطحی نیست. این آسیب برگشت‌ناپذیر است و به همین دلیل برای شیشه‌های نازک و ظرف‌های کریستال، برنامهٔ ملایم توصیه می‌شود.

کم کردن سختی آب، راه پیشگیری است. پر بودن نمک دستگاه، رسوب را کاهش می‌دهد و مایع جلادهنده به خشک شدن یکنواخت کمک می‌کند. اگر آب منطقه بسیار سخت است، تنظیم درست دستگاه بر پایهٔ درجهٔ سختی آب، نتیجهٔ بهتری می‌دهد. اطلاعات دقیق سختی آب را می‌توان از شرکت آب محلی پرسید.

برای برطرف کردن کدری سطحی، یک دورهٔ تمیزکاری با پاک‌کنندهٔ مخصوص و آب گرم کافی است. استفادهٔ مکرر از سرکه توصیه نمی‌شود، چون در بلندمدت می‌تواند به لاستیک‌ها و بخش‌های فلزی آسیب بزند. اگر کدری با تمیزکاری نرفت، احتمالاً شیشه آسیب دیده و راه‌حلی جز تعویض ندارد.

۱۲. هنگام خرید ماشین ظرفشویی به چه نکاتی توجه کنیم؟

اولین نکته، اندازه و ظرفیت است. برای خانوادهٔ کوچک، دستگاه جمع‌وجور کافی است و برای خانوادهٔ پرجمعیت، ظرفیت بیشتر و سبدهای قابل تنظیم مفیدتر است. اندازهٔ دستگاه باید با فضای آشپزخانه و مسیر لوله‌کشی هماهنگ باشد؛ تغییر محل نصب پس از خرید، هزینهٔ اضافه دارد.

دومین نکته، مصرف آب و انرژی است. برچسب انرژی و میزان مصرف در هر دوره، راهنمای خوبی است. برنامه‌های اقتصادی و نیمه‌بار هم به صرفه‌جویی کمک می‌کنند. سطح صدا هم مهم است، به‌ویژه اگر آشپزخانه به اتاق نشیمن نزدیک باشد و دستگاه شب کار کند.

سومین نکته، خدمات پس از فروش است. در دسترس بودن نمایندگی و قطعات، در سال‌های بعد تفاوت بزرگی می‌سازد. گارانتی معتبر و شرایط آن را دقیق بخوانید و برای نصب از تکنسین مجاز استفاده کنید. اتصال نادرست آب و برق، هم خطرناک است و هم ممکن است گارانتی را باطل کند.

چهارمین نکته، ابعاد داخلی و چیدمان سبدهاست. سبدی که بشقاب‌های بزرگ و قابلمه را جا دهد، در استفادهٔ روزمره ارزش زیادی دارد. دیدن دستگاه از نزدیک و بررسی جزئیات در، قفسه و بازوها، بهتر از تصمیم بر پایهٔ عکس است. نکته‌های زیر جمع‌بندی این بخش است.

• ظرفیت و ابعاد را با خانواده و آشپزخانه بسنجید
• برچسب انرژی و سطح صدا را بررسی کنید
• خدمات پس از فروش و گارانتی را بپرسید
• چیدمان داخلی و فضای قابلمه را ببینید