عملگرها و عبارات شرطی در PHP

عملگرها و عبارات شرطی در PHP

عملگرها (Operators) و عبارات شرطی (Conditionals) ابزارهای بنیادی برای کنترل جریان برنامه و انجام محاسبات هستند. در این مقاله به بررسی جامع تمام عملگرها و ساختارهای شرطی PHP می‌پردازیم.

عملگرهای حسابی (Arithmetic)

<?php
$a = 10;
$b = 3;

echo $a + $b;   // 13
echo $a - $b;   // 7
echo $a * $b;   // 30
echo $a / $b;   // 3.333...
echo $a % $b;   // 1
echo $a ** $b;  // 1000 (توان)
?>

عملگرهای انتساب (Assignment)

<?php
$x = 10;
$x += 5;   // x = 15
$x -= 3;   // x = 12
$x *= 2;   // x = 24
$x /= 4;   // x = 6
$x %= 4;   // x = 2
$x **= 3;  // x = 8
?>

عملگرهای مقایسه‌ای (Comparison)

<?php
$a = 5;
$b = "5";

$a == $b;   // true (فقط مقدار)
$a === $b;  // false (نوع و مقدار)
$a != $b;   // false
$a !== $b;  // true
$a <> $b;  // false (معادل !=)

10 > 5;     // true
10 < 5;     // false
5 >= 5;     // true
5 <= 4;     // false

// Spaceship operator (PHP 7+)
1 <=> 2;  // -1 (چپ کوچکتر)
2 <=> 2;  // 0 (مساوی)
3 <=> 2;  // 1 (چپ بزرگتر)
?>

عملگرهای منطقی (Logical)

<?php
$age = 25;
$hasLicense = true;

// AND منطقی
if ($age >= 18 && $hasLicense) {
    echo "مجاز به رانندگی";
}

// OR منطقی
if ($age < 18 || !$hasLicense) {
    echo "غیرمجاز";
}

// NOT منطقی
if (!($age >= 18)) {
    echo "سن کم است";
}
?>

عملگرهای بیتی (Bitwise)

<?php
$a = 12;  // 1100
$b = 5;   // 0101

$a & $b;  // AND  = 4 (0100)
$a | $b;  // OR   = 13 (1101)
$a ^ $b;  // XOR  = 9 (1001)
~$a;      // NOT  = -13
$a << 1; // 24  (شیفت چپ)
$a >> 1; // 6   (شیفت راست)
?>

عملگر رشته‌ای

<?php
$first = "سلام";
$last = "دنیا";

$greeting = $first . " " . $last;  // "سلام دنیا"
$greeting .= "!";                    // "سلام دنیا!"
?>

عملگر Null Coalescing (PHP 7+)

<?php
// $username = $_GET['user'] ?? 'مهمان';
// اگر user موجود نباشد، 'مهمان' استفاده می‌شود

$config = ['timeout' => 30];
$timeout = $config['timeout'] ?? 60; // 30

// Null coalescing assignment (PHP 7.4+)
$data['name'] ??= 'پیش‌فرض';
?>

ساختار شرطی if

<?php
$score = 85;

if ($score >= 90) {
    echo "عالی";
} elseif ($score >= 75) {
    echo "خوب";
} elseif ($score >= 50) {
    echo "قبول";
} else {
    echo "مردود";
}
?>

ساختار switch

برای مقایسه یک متغیر با چندین مقدار مختلف:

<?php
$day = "شنبه";

switch ($day) {
    case "شنبه":
    case "یکشنبه":
        echo "آخر هفته";
        break;
    case "دوشنبه":
        echo "شروع هفته کاری";
        break;
    default:
        echo "روز عادی";
}
?>

عملگر سه‌تایی (Ternary)

<?php
$age = 20;
$status = ($age >= 18) ? "بزرگسال" : "خردسال";

// معادل if else کوتاه
echo $isLoggedIn ? "خوش آمدید" : "لطفاً وارد شوید";

// Null coalescing در ternary
$name = $_POST['name'] ?? 'ناشناس';
?>

عملگر Null Safe (PHP 8+)

<?php
$user = getUser(); // ممکن است null باشد

// بدون خطا حتی اگر user null باشد
$city = $user?->address?->city ?? 'نامشخص';

// قبل از PHP 8
$city = isset($user->address) ? $user->address->city : null;
?>

Match Expression (PHP 8+)

جایگزین مدرن‌تر برای switch:

<?php
$status = 200;

$message = match (true) {
    $status >= 200 && $status < 300 => 'موفق',
    $status >= 400 && $status < 500 => 'خطای کاربر',
    $status >= 500 => 'خطای سرور',
    default => 'نامشخص'
};
?>

عملگر Spread در آرایه‌ها

<?php
$parts = ['یک', 'دو', 'سه'];
$more = [...$parts, 'چهار', 'پنج'];
// ['یک', 'دو', 'سه', 'چهار', 'پنج']
?>

نکات کلیدی

• همیشه از === به جای == استفاده کنید
• عملگر Null Coalescing برای مقادیر پیش‌فرض عالی است
• Match سریع‌تر و امن‌تر از Switch است
• از شرط‌های تو در تو عمیق پرهیز کنید (حداکثر ۲ سطح)

نتیجه‌گیری

درک عملگرها و شرطی‌ها، پایه‌ای‌ترین مهارت در برنامه‌نویسی PHP است. با استفاده از ویژگی‌های مدرن PHP 8 مانند Match و Null Safe، می‌توانید کد خواناتر و ایمن‌تری بنویسید.