آرایه‌ها در PHP از مقدماتی تا پیشرفته

آرایه‌ها در PHP: از مقدماتی تا پیشرفته

آرایه‌ها یکی از پرکاربردترین ساختارهای داده در PHP هستند. در واقع آرایه در PHP یک نقشه مرتب‌شده است که می‌تواند شامل چندین مقدار تحت یک نام باشد. در این مقاله به صورت کامل با آرایه‌ها آشنا می‌شوید.

انواع آرایه در PHP

PHP سه نوع آرایه اصلی دارد:

آرایه اندیس‌دار (Indexed Array)

ساده‌ترین نوع آرایه که با اعداد شروع از صفر اندیس‌گذاری می‌شود:

<?php
// روش اول
$fruits = ["سیب", "پرتقال", "موز", "انگور"];

// روش دوم
$colors = array("قرمز", "آبی", "سبز");

// دسترسی
echo $fruits[0]; // سیب
echo $colors[2]; // سبز

// افزودن عنصر جدید
$fruits[] = "هلو";
?>

آرایه انجمنی (Associative Array)

در این نوع، کلیدها به جای عدد، رشته‌ای هستند:

<?php
$user = [
    "name"   => "علی محمدی",
    "age"    => 32,
    "email"  => "ali@example.com",
    "city"   => "تهران"
];

echo $user["name"]; // علی محمدی

// افزودن کلید جدید
$user["phone"] = "09123456789";
?>

آرایه چندبعدی (Multidimensional)

زمانی استفاده می‌شود که بخواهیم داده‌های پیچیده‌تر مانند لیست کاربران با چندین ویژگی ذخیره کنیم:

<?php
$students = [
    ["name" => "زهرا", "grade" => 19],
    ["name" => "محمد", "grade" => 18],
    ["name" => "نگار", "grade" => 20]
];

echo $students[0]["name"];  // زهرا
echo $students[2]["grade"]; // 20
?>

توابع مهم آرایه

۱. شمارش و بررسی

<?php
count($fruits);        // تعداد عناصر
array_key_exists("name", $user); // بررسی وجود کلید
in_array("سیب", $fruits);       // بررسی وجود مقدار
?>

۲. مرتب‌سازی

<?php
$numbers = [3, 1, 4, 1, 5, 9, 2, 6];

sort($numbers);        // صعودی
rsort($numbers);       // نزولی
asort($user);          // بر اساس مقدار (آرایه انجمنی)
ksort($user);          // بر اساس کلید
?>

۳. فیلتر و تبدیل

<?php
// array_map: اعمال تابع روی هر عنصر
$doubles = array_map(fn($n) => $n * 2, $numbers);

// array_filter: فیلتر کردن عناصر
$even = array_filter($numbers, fn($n) => $n % 2 === 0);

// array_reduce: کاهش آرایه به یک مقدار
$sum = array_reduce($numbers, fn($carry, $item) => $carry + $item, 0);
?>

تکرار روی آرایه‌ها

حلقه foreach

بهترین روش برای پیمایش آرایه‌ها:

<?php
foreach ($fruits as $fruit) {
    echo "$fruit <br>";
}

foreach ($user as $key => $value) {
    echo "$key: $value <br>";
}
?>

حلقه for

برای آرایه‌های اندیس‌دار ساده مناسب است:

<?php
for ($i = 0; $i < count($fruits); $i++) {
    echo $fruits[$i] . "<br>";
}
?>

عملیات پیشرفته روی آرایه

ادغام آرایه‌ها

<?php
$a = ["قرمز", "آبی"];
$b = ["سبز", "زرد"];

$merged = array_merge($a, $b);          // ["قرمز", "آبی", "سبز", "زرد"]
$combined = [...$a, ...$b];              // با Spread
?>

استخراج مقادیر و کلیدها

<?php
$keys = array_keys($user);      // ["name", "age", "email", "city"]
$values = array_values($user);  // ["علی محمدی", 32, ...]
?>

تکه‌تکه کردن آرایه

<?php
$numbers = range(1, 10);
$chunks = array_chunk($numbers, 3);
// [[1,2,3], [4,5,6], [7,8,9], [10]]
?>

تخریب آرایه (Destructuring)

از PHP 7.1 به بعد می‌توان به راحتی مقادیر را از آرایه استخراج کرد:

<?php
$point = ["x" => 10, "y" => 20, "z" => 30];

["x" => $x, "y" => $y, "z" => $z] = $point;
echo $x + $y + $z; // 60

// با list
list($first, $second, $third) = [1, 2, 3];
?>

آرایه‌های خاص: SplFixedArray و ArrayObject

برای کاربردهای خاص، PHP کلاس‌های ویژه‌ای ارائه می‌دهد:

<?php
// آرایه با اندازه ثابت (سریع‌تر)
$fixed = new SplFixedArray(5);
$fixed[0] = "اول";
$fixed[1] = "دوم";

// آرایه شیءگرا
$obj = new ArrayObject([1, 2, 3]);
$obj->append(4);
?>

اشتباهات رایج

• استفاده از array_search بدون بررسی نوع
• فراموش کردن اینکه in_array به طور پیش‌فرض نوع را مقایسه نمی‌کند
• تغییر آرایه حین پیمایش با foreach (با ارجاع & مشکل ایجاد می‌شود)
• استفاده از array_merge در حلقه که کارایی پایینی دارد

نتیجه‌گیری

آرایه‌ها قلب تپنده PHP هستند. تسلط بر توابع آرایه‌ای نه تنها کد شما را کوتاه‌تر می‌کند، بلکه عملکرد بهتری نیز به همراه دارد. توصیه می‌شود برای داده‌های پیچیده‌تر از کلاس‌ها و Collection ها استفاده کنید.